STACJE KOLEI METROPOLITALNEJ

Ideowa koncepcja architektoniczna planowanych przystanków Pomorskiej Kolei Metropolitalnej

Zespół projektowy:
mgr inż. Jan T. Kosiedowski,
dr inż arch. Gabriela Rembarz,
mgr inż. arch. Sławomir Bryczkowski,
mgr inż. arch. Magdalena Stefanowicz
mgr inż. arch. Magdalena Miara
stud. arch. Monika Wierzba
mgr inż. arch. Tomasz Stanisławczyk
mgr inż. Grażyna Nowińska
mgr inż. arch. Maciej Sas
mgr inż. arch. Anna Rożańska

Lokalizacja i orientacja:
Wszystkie 8 przystanków PKM zaprojektowane zostało w podobnym stylu tworząc w przestrzeni miasta - pojedynczo i jako cały zbiór - rozpoznawalną z daleka formę krajobrazu. Takie założenie ma na celu ułatwienie orientacji pieszych w rozległych przestrzeniach komunikacji w rejonie przystanków PKM – wprowadzenie w nie nowych elementów lokalnej identyfikacji;
Przyjęcie założenia odczytywalnej z daleka architektury przystanków PKM spowodowało, że logo PKM zaproponowano jako prosty, świecący znak pionowej informacji ulicznej,

Architektura STREFY WEJŚCIA:
- Założeniem głównym było podkreślenie architektoniczne strefy wejścia na perony przystanku PKM. Integruje ona w jednym punkcie wszystkie ciągi cyrkulacji pieszych związanych z     funkcjonowaniem trasy PKM. Są to wejścia na perony i przejścia przez korpus trasy kolejowej (kładki/tunele) wraz z bezpośrednio z nimi powiązanymi dojściami od parkingów i planowanych przystanków autobusowo-tramwajowych. Perony, schody i przejścia dostępne są w pełni dla osób niepełnosprawnych i wózków (windy/pochylnie), których lokalizacja widoczna jest dobrze z oddali; uniknięto tworzenia nieoświetlonych i bezfunkcyjnych zakamarków,

- strefa wejścia, w której dominującym elementem są bardzo wysokie klatki schodowe i piony wind, ukształtowana została poprzez układ prostych zadaszeń, dla których inspiracją była idea „owinięcia czerwoną wstążką” korpusu trasy kolejowej. Jest to odległe nawiązanie do dwóch łuków z logo PKM. Pierwotny sześcian obudowy pionów klatek schodowych poddany został transformacji. O jego rozcięciu i rozsunięciu zadecydowały główne kierunki dojść pieszych oraz dynamiczne uwarunkowania terenu. Bryła strefy wejścia pozostaje geometrycznie spójna, odzwierciedlając jednocześnie dynamikę funkcjonalną i topograficzną terenu;

- Architektura frontowej ściany osłonowej strefy wejścia zaplanowana została jako perforowany ekran przepuszczający światło, rzucający cień lub specjalną iluminację na posadzkę peronów i placów wejściowych. Pokazana na planszach forma jest tylko symboliczna, gdyż ostateczny rysunek tej perforacji, jak i sposób jej iluminacji powinna zostać zindywidualizowana i stanowić temat odrębnego konkursu artystycznego. Proponuje się wykonanie ścian osłonowych z blachy ciągnionej-indywidualnie perforowanej. Dach z pełnych płyt stalowych z lekkim spadkiem i odwodnieniem do rur spustowych ukrytych w grubości konstrukcji ściany osłonowych. Dopuszcza się realizację dla wysokich klatek schodowych (Niedźwiednik, Rakoczego) dodatkowych, bocznych ekranów osłonowych ze szkła hartowanego zabezpieczających przed silnym wiatrem, śniegiem i deszczem;

- W celu wzmocnienia widoczności przystanku PKM i zapewnienia integracji formy przestrzennej w wybranych przystankach (Wróbla Staw, Budowlanych) zaproponowano zwiększenie wysokości zadaszenia „strefy wejściowej”. W tak uzyskanej przestrzeni zaproponowano dodatkowe pomieszczenia (pow. ok. 300m2) mogące pomieścić pomieszczenia socjalne dla pętli autobusowej, informację turystyczną, kiosk z prasą lub bar;

- Przyjęto założenie dążenia do całkowitego rozdzielenia konstrukcji wiaduktu linii PKM, od konstrukcji pionów klatek schodowych (żelbetowy monolit, panele osłonowe balustrad - szkło hartowane) oraz konstrukcji zadaszeń „strefy wejścia” (stalowa) i związanych z nią kładek (stalowo-żelbetowa). Zaproponowano formę dla słupów i podpór wiaduktów trasy PKM w sposób integralny związanych ze strefą cyrkulacji pieszych w rejonie przystanków PKM,

- Integralnym elementem architektury „strefy wejścia” jest kompozycja przestrzeni publicznej otaczającej przystanek. W sposób szczególny podkreślone zostały jej fragmenty wyznaczające główne kierunki pieszych dojść do przystanków. Stanowią one dopełniający element „wstążki” podkreślający kompozycyjne zintegrowanie przystanku z otoczeniem. Proponowane jest użycie dla wyłożenia chodników specjalnie dla PKM wykonanych form płyt i detali betonowych (słupki, krawężniki) ect.

- Architektura zadaszeń i wyposażenia peronów (ławki, śmietniki ect.) jest nowoczesna i symbolicznie prosta, jest tłowym dopełnieniem wyrazistej architektury „strefy wejścia”

- Wszystkie przystanki zaopatrzone są w zadaszone parkingi dla rowerów, a przystanek Abrahama jest w stanie pomieścić nawet miejską wypożyczalnię rowerów.

Powiązania krajobrazowe:
Niezwykłość topografii i bezpośrednie sąsiedztwo natury spowodowała, że wysoko wyniesione nad poziom terenu przystanki Niedźwiednik i Rakoczego w sposób naturalny postrzegane powinny być jako wyjątkowe punkty widokowe na okolicę. W projekcie wykorzystano te walory proponując specjalną platformę widokową dla przystanku Rakoczego, a dla przystanku Niedźwiednik przewidując specjalne „okna widokowe” w ścianie osłonowej. Z tych miejsc jak i z całej długości peronów obserwować można okolicę.

Sztuka w przestrzeni publicznej PKM:
Projektując przestanki PKM przyjęto następujące założenia strategiczne ekspozycji w ich przestrzeni publicznej sztuki:
A. ekspozycja sztuki – odmienne formy sztuki: literatura, sztuki wirtualne, rzeźba, landart,
B. ekspozycja sztuki - elementy stałe i zmienne
C. ekspozycja sztuki – trzy skale percepcji: z oddali, z dojścia, z peronu

Każdy z 8 projektowanych przystanków PKM posiada inne predyspozycje dla pełnienia roli przestrzeni sztuki. Stąd też:

1. Abrahama (uniwersytecki) to przestrzeń krajobrazu literackiego. Proponuje się wykorzystanie przestrzeni po wiaduktami PKM i planowanej trasy Nowej Abrahama jako strefy teatralno-gastronomicznej, swoistej „artystycznej Zajezdni”. Przewiduje się ozdobienie ścian i posadzek znanymi cytatami – fragmentami wierszy i powieści, wybranymi w konkursie publicznym. Pomieszczenia pod wiaduktem mogą pomieścić księgarnię, stragany lokalnych „bookinistów” czy galerię sztuki, nawiązując do znanego przykładu Savigny Platz w Berlinie.
2-3. Niedźwiednik i Rakoczego to przystanki bardzo wysoko położone nad otoczeniem. Teren pomiędzy nimi przewiduje się w planach miejskich jako obszar organizacji imprez plenerowych. Wydaje się interesujące wykorzystanie przystanków PKM jako punktów widokowych dla obserwacji projektów artystycznych o charakterze rozległych koncepcji w duchu landartu. Przystanek Niedźwiednik zaopatrzono w przestrzeń usługową (w świetle wiaduktu nad ul. Słowackiego), którą nazwano roboczo „Art-barem” zabezpieczającym wielkoskalarne malowidło ścienne.
4. Wróbla Staw to przystanek w środku natury – na skraju TPK i rozwijającego się osiedla na terenach dawnego poligonu. Proponuje się tu instalacje wodnych fontann stanowiących bramę do wodnego parku na skraju Stawu.
5. Kiełpinek – przystanek na skraju wielkiego osiedla Wiszące Ogrody sąsiaduje z obiektami dawnej stacji Kolei Kokoszkoweskiej – proponowane jest wykorzystanie ściany oporowej limitującej strefę parkingu przy przystanku jako galerię historii dawnej kolei w Gdańsku lub rodzaj zmiennej strefy ekspozycji sztuki
6. Budowlanych – powstanie na wyciętym fragmencie lasu, stąd proponuje się ukształtowanie strefy publicznej z artystycznym wykorzystaniem materiału biologicznego – sztuki ogrodniczej, promocji ekologii, strefa parkingowa służyć może do stworzenia tu swoistego rzeźbiarskiego parking-parku,
7. Port Lotniczy – proponowane jest wykorzystanie strefy pod wiaduktem PKM (pomiędzy wejściami na perony a travelatorami) jako galerii podwieszonych pod sufitem zmiennych artystycznych instalacji przestrzennych,
8. Barniewicka – proponowane jest tu wykorzystanie przestrzeni parkingu jako strefy instalacji świetlnej, swoistego parkingu światła. Tylko to miejsce naprawdę widoczne może być jedynie z lotu samolotu.

Znaczące miejsce w kształtowaniu przystanków miało myślenie o zaprojektowaniu ich w formie swoistej ramy przestrzennej, której wybrane elementy kształtowane mogą być we współpracy z artystami:
1. indywidualizacja formy architektury poszczególnych przystanków poprzez indywidualny rysunek-perforację frontowej ściany osłonowej „strefy wejściowej” i jej iluminację – projekt wybrany w drodze odrębnego konkursu artystycznego - zarówno w dzień, jak i w nocy pasażerowie obserwować będą zmieniające się w czasie efekty świetlne.
2. sufit pod dachem „strefy wejściowej” proponuje się potraktować jako ekran, na którym wyświetlane mogą być artystyczne projekcje wideo.
 
Rys. Zasada wstążki w kształtowaniu architektury strefy wejściowej przystanków PKM.